• HIROSHIMA, GROUND ZERO
    Contact
  • HIROSHIMA, GROUND ZERO
    Ondersteuning
  • HIROSHIMA, GROUND ZERO
    Aandacht

HIROSHIMA, GROUND ZERO

De lange treinreis van Osaka naar Hiroshima verliep vlekkeloos. De punctualiteit van de Japanse spoorwegen is verbluffend, het is niet zoals thuis, hier kun je de dienstregeling vertrouwen. Als er sprake is van toeval de laatste jaren dan wil het dat het Pelita-medewerker Hans van der Hoeven in de gelegenheid stelt plaatsen in de Pacific te bezoeken waar de geschiedenis van de Tweede Wereldoorlog zich in alle hevigheid heeft afgespeeld. Eerder mocht hij u vertellen over Pearl Harbour, de brug over de Kwai-rivier, de Birma-Siam spoorweg en nu dan Hiroshima.

Het blijft vreemd schuldig landschap te bezoeken. We komen aan in de schemering en het zal wel de verbeelding zijn maar boven de stad hangt een enorme wolk die dreigend rood gloeit in de ondergaande zon. We vragen een stationsmedewerker de weg naar het hotel, belangstellend informeert hij naar ons land van herkomst. Enthousiast over het antwoord begint hij een verhaal waar ik uiteindelijk met moeite uit opmaak dat het over Anton Geesink gaat, jawel… nog altijd. Hij zet ons af bij een halte met ‘streetcars’, gemoderniseerde antieke trams die nog stammen uit de tijd van voor de oorlog, getuigen van toen dus. De typische hoge tramgeluiden van metalen wielen in ijzeren rails begeleiden ons op weg naar het hotel. Het klinkt bekend in de oren. In het nachtkastje naast het hotelbed blijkt foldermateriaal te liggen, wat waar te doen is in de stad. Het hotel ligt maar een paar honderd meter verwijderd van de ‘Genbaku dome’, the Hiroshima Peace Memorial. De volgende ochtend zullen we de plek waar voor het eerst in de geschiedenis een atoombom viel, bezoeken.

Daar wacht ons een verrassing. We worden onmiddellijk aangesproken door Mito Kosei, een ‘in utero survivor’ noemt hij zich. In vrijwel vloeiend Engels spreekt hij over de geschiedenis en over wat hij ziet als zijn missie in het leven. Vijf maanden na 6 augustus 1945 zag hij het levenslicht, hij is nu 68 jaar oud.  Zijn grootvader stierf aan stralingsziekte, niet lang na de explosie, hij bevond zich op 600 meter van het hypocentrum, hij heeft hem niet gekend. Zijn vader bevond zich 6 kilometer verderop en overleefde maar kon nimmer spreken over wat hij zag toen hij terugliep naar de plek waar zijn huis stond. Zijn moeder leed haar leven lang aan leukemie en ontwikkelde blaaskanker, hijzelf was een ziekelijk kind, hij heeft het gevoel dat oefening en dieet hem er bovenop hielpen. Zijn droom nu is een atoomvrije wereld en het moet gezegd, daar zet hij zich met ziel en zaligheid voor in. De ramp in Fukushima heeft hem alleen maar dieper overtuigd van zijn streven. De connecties van premier Abe met de nucleaire industrie  zijn hem een doorn in het oog.

Mito werkte tot zeven jaar geleden als docent geschiedenis. Gevraagd naar de geschiedschrijving in Japan, vertelt hij dat het probleem niet zozeer zit in het ontbreken van een beschrijving van de gebeurtenissen als zodanig, maar veel meer in het feit dat geschiedenisonderwijs niet verplicht is in Japan. Iets waar hij altijd tegen gestreden heeft. Na zijn pensionering werkte hij daarom als vrijwilliger in het Hiroshima Peace Memorial Museum. Zo wilde hij een bijdrage leveren, niet alleen aan de publieke bewustwording van de geschiedenis in Japan, maar ook aan een de verwezenlijking van een atoomvrije wereld. Zeven jaar geleden besloot hij uit frustratie te stoppen met zijn werk voor het museum omdat het deze idealen onvoldoende nastreefde. Mito besloot de straat op te gaan.  En hij voegde de daad bij het woord. Dagelijks staat hij naast de dome, zeven dagen in de week, alleen als het regent slaat hij over. Hij spreekt met voorbijgangers en bezoekers. Bovenal richt hij zich op Japanse studenten en schooljeugd. Het bijzondere is, ze luisteren en kijken allemaal vol aandacht naar zijn verslag van het bombardement. Hij laat zien wat er overbleef na het bombardement, gesmolten steen, metaal en glas, een kinderfiets, de schaduwafdruk van een mens op straat…, de gevolgen op de lange termijn.

Mito’s boodschap is verre van nationalistisch. Het verleden wordt niet ontkend, noch de verantwoordelijkheid van Japan afgewezen. De tragedie kostte zo’n 200.000 levens, maar terwijl hij het verleden beschrijft, is zijn boodschap toekomstgericht: stop de waanzin van nucleaire bewapening en kernenergie. Met middelbare scholieren uit Hiroshima verzamelt hij duizenden handtekeningen die terecht moeten komen bij de secretaris-generaal van de VN Ban Ki-moon. Sinds 2006 heeft Mito het aantal mensen dat hij in Hiroshima rondleidde bijgehouden, dat waren er enkele tientallen per dag, in totaal meer dan 120.000, van wie ruim 20.000 van buiten Japan. Een ongelooflijk aantal, een haast bovenmenselijke prestatie waarbij ook Mito kracht put uit het credo:  ‘vergeef, maar vergeet niet’, een gedachte, en dat realiseert hij zich goed, die hij deelt met velen in het westen.

De rest van de dag brengen we door in het Peace Memorial Park met naast het museum vele monumenten als The Statue of Mother and Child in the Storm, The Peace Memorial Hall, The Fountain of Prayer, The Bell of Peace, The Memorial Mound, The Monument to Korean Victims and Survivors, om er maar een paar te noemen.  Alles lijkt een zelfde boodschap uit te dragen en te willen zeggen dat de mensheid tot iets beters in staat zou moeten zijn dan het laten vallen van een bom. De tekst op de cenotaaf, een grafmonument voor doden die nooit teruggevonden zijn, onderstreept dat: “Let all souls here rest in peace; For we shall not repeat the evil”.

Onder de indruk keren we terug naar het hotel. Eén van de weinige hotels in Japan waar CNN en BBC-world te ontvangen zijn. Bij CNN blijven we hangen. De camera is gericht op een woordvoerder van de Japanse regering. Hij probeert de verontwaardiging die net is ontstaan in het westen tijdens een VN-vergadering te kalmeren. Hij legt uit, dat de woorden van de vice-premier van Japan, hij luistert naar de naam Aso, “we kunnen nog veel leren van de efficiëntie die werd nagestreefd in Hitler-Duitsland”,  verkeerd begrepen zijn en niet zo zijn bedoeld. Japan blijkt een land met veel gezichten.